BIOFEEDBACK VOOR HET HART

(verschenen op 4 januari 2007)

Feedback helpt je om iets bij te kunnen sturen. Krijg je feedback van iemand over je gedrag, dan kun je proberen je gedrag aan te passen. En als uit bloedonderzoek blijkt dat je cholesterolgehalte te hoog is, dan kun je misschien iets veranderen aan je eetpatroon.
Er zijn tegenwoordig mogelijkheden om informatie over bepaalde lichaamsfuncties via biofeedback op een computerscherm aan je te tonen. Als je dan probeert je lichaamsfuncties bij te sturen, kun je direct zien wat voor resultaat je boekt. In dit stukje wil ik ingaan op de mogelijkheden om met biofeedback de hartritmevariatie te beïnvloeden.

Hartcoherentie
In 2005 heb ik in deze rubriek in mijn artikeltje over ‘Het Hart’ al geschreven over de variatie in de hartslag en de invloed die dit heeft op onze gezondheid. Dit stukje is terug te lezen op www.lelievita.nl. In december heb ik nu ook apparatuur aangeschaft, waarmee je rechtstreekse biofeedback over je hartritmevariatie krijgt. Het hart klopt niet permanent op dezelfde snelheid. Bij een gemiddelde van bijvoorbeeld 60 slagen per minuut heb je er dus niet precies elke seconde één, maar zitten er afwijkingen tussen de verschillende slagen. Het hart versnelt en vertraagt, wat volstrekt normaal is. Als de hartslagen met de regelmaat van een metronoom gaan slaan, dan komen we in de problemen. Dat is namelijk een sterke indicator dat het einde nabij is. De hartcoherentie heeft betrekking op de regelmaat van de hartritmevariatie. In een gezonde situatie is deze variatie heel regelmatig. Bij een gemiddelde hartslag van 60 zie je dan bijvoorbeeld dat het varieert tussen 50 en 70, in een rustig, golvend patroon. Dit noemen we een coherent hartritme, waarbij een goede samenwerking plaatsvindt tussen hart en hersenen. Dit heeft ook effect op de hormonen die we produceren. Mensen die gelukkig zijn en een rustige, diepe ademhaling hebben, laten een hoge hartcoherentie zien. Maar in stress is de hartritmevariatie niet regelmatig. Het patroon ziet er dan chaotisch uit, met allemaal kleine pieken en dalen. De hartcoherentie is dan ook een sterke indicator van ons emotionele welzijn. Ook wordt in onderzoek aangetoond dat een verhoging van de hartcoherentie leidt tot bijvoorbeeld verlaging van de bloeddruk, verlaging van het stresshormoon cortisol, verhoging van het opbouwende hormoon DHEA en verbetering van leerprestaties. Vandaar dat de biofeedback apparatuur voor het meten en bijsturen van de hartritmevariatie tegenwoordig niet alleen door mensen thuis wordt gebruikt, maar ook op scholen, in de gezondheidszorg en in bedrijven.   

Uitgangspositie
Wanneer je je regelmatig rot voelt, zal je hartcoherentie niet hoog zijn. Maar positief denken is niet genoeg. Want wanneer je alleen maar dénkt aan positieve situaties, maar het moeilijk vindt om werkelijk positieve gevoelens toe te laten, zal je hartcoherentie toch niet veel hoger worden. Ook onrust en een ondiepe of onregelmatige ademhaling kunnen ervoor zorgen dat de hartcoherentie laag blijft. Als je vaak in een stressvolle of als negatief ervaren situatie zit, dan zal je lichaam die situatie als ‘gewoon’ gaan ervaren en steeds naar deze uitgangspositie terug proberen te keren. Het trainen van de hartcoherentie moet er voor zorgen dat een hoge hartcoherentie de nieuwe uitgangspositie wordt. En hiervoor is biofeedback zeer behulpzaam. Het Amerikaanse HeartMath instituut heeft apparatuur ontwikkeld, waarmee de hartritmevariatie en de hartcoherentie zichtbaar kunnen worden gemaakt. Met een software programma kan de hartritmevariatie op een computerscherm worden getoond. Hierbij is het ook mogelijk met spelletjes te werken, zoals het laten opstijgen van een heteluchtballon. Zolang je hartritme coherent is stijgt de ballon, maar als je even niet zo rustig en diep ademhaalt of wanneer je je niet zo blij voelt, dan gaat hij weer dalen. Met name bij kinderen is dit een leuke manier om te leren de hartcoherentie te verhogen. Verder is er nog een klein apparaatje, waarmee je overal je hartcoherentie kunt meten, bijvoorbeeld tijdens het voeren van gesprekken, het werken achter de computer, autorijden, wandelen of mediteren. Op die manier kun je jezelf trainen om in de dagelijkse dingen die je doet een coherent hartritme te krijgen. Dit leidt tot grotere stressbestendigheid en tot een beter functioneren van lichaam en geest. Het hart gaat dan namelijk andere signalen naar de hersenen sturen, wat enorm veel invloed heeft op je welzijn. Je kunt ook kijken welke bezigheden je hartritmecoherentie verhogen en welke deze juist verlagen. Ik heb dit apparaat zelf bijvoorbeeld gebruikt tijdens het doen van mijn dagelijkse Chi Neng Qigong-oefeningen. Deze bleken heel goed te zijn voor mijn hartcoherentie. Voor meer informatie kijk op www.heartmath.nl