WOEDE

(verschenen op 18 november 2004)

De moord op Theo van Gogh en de daarop volgende spiraal van geweld houden Nederland in hun greep.Veel mensen zijn woedend. De één omdat er iemand is vermoord om zijn mening, de ander omdat zijn geloof publiekelijk belachelijk is gemaakt en weer een ander omdat de mensen in dit land zomaar het recht in eigen hand nemen. In wat voor maatschappij dreigen we verzeild te raken, vragen we ons vertwijfeld af. Mogen we wel boos zijn? Zouden we onze woede niet voor ons moeten houden? Tenslotte leerde Jezus ons om als we geslagen worden op de ene wang, niet terug te slaan maar ook de andere wang toe te keren. Hij heeft ons daar natuurlijk een heel krachtig voorbeeld van verdraagzaamheid mee gegeven, een voorbeeld hoe je een geweldspiraal kunt doorbreken. Toch denk ik dat het wel goed is als je contact kunt maken met je woede. We zijn nu eenmaal niet zo’n groot leermeester als Jezus was, of Mahatma Gandhi, of Nelson Mandela. Deze mensen hebben ons laten zien hoe het mogelijk is in innerlijke vrede te leven, met een houding van vergeving en geweldloosheid. Maar zolang er boosheid in je zit, kun je die beter maar niet onderdrukken. Het is echter wel van belang dat je je woede er op een juiste manier uit laat komen, zodat deze niet zorgt voor nog meer verdeeldheid en geweld in deze wereld.

Ja zeggen
Als je ja kunt zeggen tegen al je minder mooie kanten, dus ook tegen je boosheid, kun je zelfs een liefdevoller persoon worden. Je kunt de vergelijking maken met het zonlicht: als we de donkere kleuren uit het zonlicht zouden wegfilteren, omdat we die niet helder en stralend genoeg vinden, zou het licht dat overblijft geen puur wit licht meer zijn. Om stralend wit licht te krijgen zijn alle kleuren van de regenboog nodig, dus ook de donkere. Maar blijf niet hangen in je boosheid en laat het zeker niet doorslaan naar haat of wraakzucht. Iemand las me ooit een passage voor uit een boekje over leiderschap, geschreven door een voetbalcoach. Deze betoogde dat het goed is om je team na het verlies van een wedstrijd een dag te geven om boos te zijn en de frustraties te uiten. Maar daarna moet er gewoon weer getraind worden. Er komen namelijk weer nieuwe kansen om het verlies goed te maken. En ook succes duurt niet eeuwig. Dus na een dag feestvieren om een overwinning, is het ook weer tijd om te gaan trainen. Het is dus de kunst ruimte te maken voor je emoties, zonder dat je erin blijft hangen. De meeste kinderen zijn daar van nature heel goed in. Die zijn even woedend om iets kleins, en 10 seconden later is het weer goed. Maar als je vroeger altijd het signaal hebt gekregen dat die boosheid niet oké is, dat je je stem niet mag verheffen, dat je gehoorzaam dient te zijn en daarmee basta, dan kan het zijn dat boosheid, als natuurlijke emotie, langzamerhand verandert in gevoelens van onmacht of agressie.

Voorbeeld
Daarom is het ook zo belangrijk om je kinderen zelf het goede voorbeeld te geven. Als je een keer kwaad bent op je partner, waar de kinderen bij zijn, houdt je boosheid dan niet angstvallig in, maar uit het ook niet op een overdreven wijze. Je kunt gewoon even je boosheid laten zien en dan zo snel mogelijk zoeken naar een oplossing. Als kinderen dat voorbeeld meekrijgen, dan zijn ze ook niet zo bang voor ruzie. Ingehouden emoties kunnen als zeer bedreigend overkomen. Kinderen voelen nu eenmaal ook aan wat niet gezegd wordt. Het komt ook voor dat ouders hun woede en frustraties naar de boze buitenwereld openlijk en in het bijzijn van hun kinderen uiten. Als een kind steeds maar weer negatieve uitspraken te horen krijgt over de buren, over Marokkanen of over wie dan ook, dan gaat hij misschien wel geloven dat de buitenwereld niet deugt. En als zijn vader daar ook nog eens dreigend op laat volgen wat hij die ander aan zal doen, dan kan het kind daarmee het signaal krijgen dat je je boosheid rustig om kunt zetten in actie, dat het goed is het recht in eigen hand te nemen. Je moet er dan ook niet van opkijken als zo’n kind op het voetbalveld agressief gedrag vertoont naar z’n tegenstanders of naar de scheidsrechter. Om meer begrip en verdraagzaamheid te krijgen in Nederland zou het goed zijn als we zelf vaker het goede voorbeeld gaven. En als je zoveel woede in je hebt dat je daartoe niet in staat bent, denk dan aan de mogelijkheden van therapie. Mijn eerdere artikeltje over 'De Helende Reis' geeft een voorbeeld hoe je met dit soort emoties aan het werk kunt gaan.