FAMILIE-OPSTELLINGEN

(verschenen op 31 oktober 2002)

Dat bepaalde aandoeningen of ziektes erfelijk worden overgedragen is algemeen bekend. Veel minder bekend is dat ook spanningen, emoties of overtuigingen van de ene generatie op de andere kunnen worden doorgegeven. Dit gebeurt op energieniveau. Net als bij erfelijke eigenschappen, kunnen er hierbij ook generaties worden overgeslagen. Een jongetje met een enorme angst voor bloed, bleek bijvoorbeeld een vader en een overgrootvader te hebben met het-zelfde probleem, zonder dat de tussenliggende generatie (zijn oma) er last van had.
Veel psychische problemen waarmee mensen worstelen, blijken hun oorsprong te vinden in de familie waarin iemand is opgegroeid. Vooral als er sprake is van onverwerkt verlies (vroegtijdig sterven, abortus, scheiding) blijken vaak veel familieleden in opeenvolgende ge-neraties getroffen te worden. Bert Hellinger heeft de ‘familie-opstelling’ geïntroduceerd, waarmee verstoorde verhoudingen zichtbaar kunnen worden gemaakt. Hiermee is de verborgen dynamiek van familiebanden in kaart te brengen.

Verkeerde plek
In een familie-opstelling laat iemand de situatie in zijn of haar gezin of familie nabootsen door willekeurige mensen, die de betreffende familie niet kennen en er ook nauwelijks infor-matie over hebben. Deze mensen worden door de persoon om wie het gaat op een bepaalde plek ten opzichte van elkaar neergezet. Zo iemand kan bijvoorbeeld ervaren dat zijn vrouw sterk gericht is op hun dochter, en dat hij als vader en partner op wat grotere afstand staat. Het is geen toneelstukje waarin je dingen moet naspelen die gebeurd zijn. Alleen al door de plaats waar je wordt neergezet, gaat er van alles gebeuren. Je gaat bijvoorbeeld allerlei emoties of spanningen voelen die passen bij de situatie die je nabootst. Degene om wiens familie het gaat kan vrijwel altijd bevestigen dat het klopt. Een plek kan bijvoorbeeld als heel onplezierig worden ervaren. Soms mist er een persoon en als die dan ten tonele wordt gevoerd, kan de spanning verdwijnen. Het kan gebeuren dat mensen door trauma’s in hun familie op een ver-keerde plek terecht zijn gekomen. In een gezond gezin zijn de ouders op elkaar gericht en bieden zij een veilige situatie voor de kinderen. Zodra een kind voor de ouders gaat zorgen of de plek van één van beide ouders gaat innemen, is er iets aan de hand. Neem bijvoorbeeld de dochter die de plaats van haar moeder inneemt, naast haar vader, omdat moeder nog niet los is van háár vader (opa), wat weer te maken kan hebben met het feit dat oma niet beschikbaar was in het gezin omdat ze depressief was. Op het moment dat de situatie helder wordt en oma geholpen wordt haar plek als echtgenote weer in te nemen, kan alles weer gaan verschuiven zodat de dochter weer dochter kan zijn in plaats van partner voor haar vader.

Buigen voor het lot
Mensen kunnen zich heel verbonden voelen met het lot van bepaalde familieleden, bijvoor-beeld met een vader die in de oorlog is gestorven, met een broer die door schuld van de moeder is dood gegaan, met een oma die gek is geworden of met een moeder die in het kraambed is gestorven. Ze raken op deze manier verstrikt in de emotionele complicaties hiervan en ze kunnen vaak later in hun eigen relaties niet de plaats innemen die ze eigenlijk horen te heb-ben. Een vrouw die de dood van haar broer niet heeft kunnen verwerken, zal een afwezige moeder blijven totdat ze het lot dat hem heeft getroffen kan aanvaarden. In de termen van Hellinger moet je kunnen ‘buigen voor het lot’ voordat je verder kunt met je leven. Als je moeder na jouw geboorte is overleden in het kraambed, dan kan het zijn dat je het leven niet meer ziet zitten door overweldigende schuldgevoelens: jij leeft ten koste van haar leven. Zelfmoord plegen kan een uiterste consequentie hiervan zijn, wat weer zal doorwerken in de emotionele last die andere familieleden te dragen krijgen. Maar als je kunt buigen voor het lot, kun je proberen weer wat van je leven te maken. Dan is ze tenminste niet voor niets gestorven en kun je de spiraal van verstoorde verhoudingen doorbreken.